Ο χωρισμός δύο γονέων δεν είναι ποτέ απλή υπόθεση. Όταν όμως υπάρχουν ανήλικα παιδιά, το πραγματικό ζήτημα δεν είναι ποιος «κερδίζει» και ποιος «χάνει». Το πραγματικό ζήτημα είναι πώς θα προστατευθεί η καθημερινότητα, η ψυχολογία και η σταθερότητα των παιδιών, χωρίς οι γονείς να μετατρέψουν τη μεταξύ τους διαφορά σε συνεχή αντιδικία.
Στην Κύπρο, τα θέματα γονικής μέριμνας, επιμέλειας, επικοινωνίας και διατροφής ρυθμίζονται από το Οικογενειακό Δικαστήριο, με βασικό γνώμονα το συμφέρον του ανήλικου τέκνου. Ο περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμος προβλέπει ότι η γονική μέριμνα αποτελεί καθήκον και δικαίωμα των γονέων και ασκείται από κοινού, ενώ κάθε απόφαση των γονέων και του Δικαστηρίου πρέπει να αποβλέπει στο συμφέρον του παιδιού.
Η γονική μέριμνα δεν είναι όπλο πίεσης
Ένα από τα συχνότερα λάθη μετά τον χωρισμό είναι ότι η γονική μέριμνα, η επικοινωνία ή ακόμη και η διατροφή χρησιμοποιούνται ως μέσα πίεσης μεταξύ των γονέων.
Η γονική μέριμνα δεν είναι μηχανισμός εκδίκησης. Περιλαμβάνει ουσιαστικά ζητήματα που αφορούν τη ζωή του παιδιού, όπως την επιμέλεια του προσώπου του, την εκπαίδευση, τη διαμονή, την ανατροφή, τη διοίκηση της περιουσίας του και την εκπροσώπησή του. Η επιμέλεια του προσώπου του τέκνου περιλαμβάνει ειδικότερα την ανατροφή, την επίβλεψη, τη διαπαιδαγώγηση, την εκπαίδευση και τον προσδιορισμό του τόπου διαμονής του.
Όταν οι γονείς διαφωνούν και το συμφέρον του παιδιού απαιτεί να ληφθεί απόφαση, το Οικογενειακό Δικαστήριο μπορεί να παρέμβει κατόπιν αίτησης οποιουδήποτε από τους γονείς. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε διαφορά πρέπει να οδηγείται σε πλήρη δικαστική σύγκρουση. Αντιθέτως, στις περισσότερες περιπτώσεις, η σωστά δομημένη συμφωνία είναι πιο γρήγορη, πιο οικονομική και πιο προστατευτική για το παιδί.
Εκ συμφώνου διατάγματα γονικής μέριμνας και επικοινωνίας
Όταν υπάρχει έστω ένα βασικό επίπεδο συνεννόησης, οι γονείς μπορούν να προχωρήσουν σε εκ συμφώνου ρύθμιση των θεμάτων που αφορούν τη γονική μέριμνα, την επιμέλεια, τη διαμονή και την επικοινωνία με το παιδί.
Μια τέτοια συμφωνία μπορεί να καλύπτει πρακτικά ζητήματα όπως:
την κύρια διαμονή του παιδιού,
το πρόγραμμα επικοινωνίας με τον άλλο γονέα,
τις διανυκτερεύσεις,
τις σχολικές αργίες και τις διακοπές,
τη συμμετοχή των γονέων σε σχολικά, ιατρικά και άλλα σημαντικά θέματα,
τον τρόπο επικοινωνίας των γονέων για ζητήματα που αφορούν το παιδί.
Η αξία ενός εκ συμφώνου διατάγματος είναι ότι δημιουργεί σαφείς κανόνες. Όταν οι κανόνες είναι ξεκάθαροι, μειώνονται οι παρεξηγήσεις, οι καθημερινές εντάσεις και οι αφορμές για νέες συγκρούσεις.
Σημαντικό είναι όμως να τονιστεί ότι το Δικαστήριο δεν λειτουργεί απλώς ως μηχανισμός επικύρωσης οποιασδήποτε συμφωνίας. Ακόμη και όταν οι γονείς συμφωνούν, το κριτήριο παραμένει το συμφέρον του παιδιού. Ο Νόμος προβλέπει ότι σε περίπτωση διαζυγίου, ακύρωσης γάμου ή διακοπής συμβίωσης, η άσκηση της γονικής μέριμνας ρυθμίζεται από το Δικαστήριο, το οποίο λαμβάνει υπόψη τους δεσμούς του παιδιού με τους γονείς και τα αδέλφια του, καθώς και τυχόν συμφωνίες των γονέων. Κύριο κριτήριο παραμένει πάντοτε το συμφέρον του τέκνου.
Διατροφή ανηλίκου: δεν είναι προσωπική χάρη, είναι νομική υποχρέωση
Η διατροφή του ανήλικου παιδιού είναι από τα πιο ευαίσθητα θέματα μετά τον χωρισμό. Συχνά δημιουργούνται αντιπαραθέσεις επειδή ο ένας γονέας θεωρεί ότι πληρώνει «στον άλλο γονέα», ενώ στην πραγματικότητα η διατροφή αφορά το παιδί.
Σύμφωνα με τον περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμο, οι γονείς έχουν υποχρέωση να διατρέφουν το ανήλικο τέκνο τους από κοινού, ο καθένας ανάλογα με τις δυνάμεις του. Το παιδί έχει δικαίωμα διατροφής από τους γονείς του ακόμη και αν έχει δική του περιουσία.
Η διατροφή δεν υπολογίζεται αυθαίρετα. Το Δικαστήριο εξετάζει τις ανάγκες του παιδιού, τις συνθήκες ζωής του και τις οικονομικές δυνατότητες των γονέων. Η διατροφή περιλαμβάνει όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση και ευημερία του δικαιούχου και, ανάλογα με την περίπτωση, τα έξοδα εκπαίδευσης.
Στην πράξη, τα κυπριακά δικαστήρια έχουν αναπτύξει πλούσια νομολογία και πρακτική μεθοδολογία για τον υπολογισμό της διατροφής. Δεν πρόκειται για μια τυφλή αριθμητική φόρμουλα που εφαρμόζεται μηχανικά σε κάθε οικογένεια. Το Δικαστήριο εξετάζει το πραγματικό εισόδημα των γονέων, τις εύλογες ανάγκες του παιδιού, το επίπεδο ζωής πριν τον χωρισμό, την ηλικία του παιδιού, τα σχολικά έξοδα, την υγεία, τις δραστηριότητες και τις ειδικές ανάγκες που μπορεί να υπάρχουν.
Για τον λόγο αυτό, ένα σωστό εκ συμφώνου διάταγμα διατροφής πρέπει να είναι ρεαλιστικό. Δεν πρέπει να είναι ούτε τιμωρητικό για τον υπόχρεο γονέα, ούτε ανεπαρκές για το παιδί. Πρέπει να στηρίζεται σε πραγματικά οικονομικά δεδομένα, ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη και να αντέξει στον χρόνο.
Γιατί συμφέρει η έκδοση εκ συμφώνου διατάγματος διατροφής
Η προφορική συμφωνία μεταξύ γονέων μπορεί να λειτουργήσει για λίγες εβδομάδες ή λίγους μήνες. Όταν όμως προκύψει διαφωνία, αλλαγή διάθεσης, νέα σχέση, οικονομική πίεση ή απλώς κακή επικοινωνία, η προφορική συμφωνία συχνά καταρρέει.
Το εκ συμφώνου διάταγμα διατροφής προσφέρει ασφάλεια και για τις δύο πλευρές.
Ο γονέας που έχει την κύρια φροντίδα του παιδιού γνωρίζει τι ποσό θα λαμβάνει και πότε.
Ο υπόχρεος γονέας γνωρίζει με σαφήνεια την υποχρέωσή του και αποφεύγει μελλοντικές αμφισβητήσεις.
Το παιδί προστατεύεται από την οικονομική αστάθεια που συχνά ακολουθεί έναν χωρισμό.
Σε περίπτωση μεταβολής των συνθηκών, για παράδειγμα σοβαρή αλλαγή εισοδήματος, αλλαγή αναγκών του παιδιού ή άλλο ουσιώδες γεγονός, ο Νόμος επιτρέπει την τροποποίηση της απόφασης διατροφής από το Δικαστήριο.
Συναινετικό διαζύγιο: όταν υπάρχει γάμος, η ήρεμη λύση είναι συχνά η πιο έξυπνη λύση
Σε περίπτωση γάμου, η συναινετική προσέγγιση μπορεί να μειώσει σημαντικά τα έξοδα, τον χρόνο, την ψυχολογική πίεση και την ένταση μεταξύ των συζύγων.
Το συναινετικό διαζύγιο είναι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν οι σύζυγοι έχουν ήδη αποδεχθεί ότι ο γάμος έχει τελειώσει και δεν υπάρχει πραγματικός λόγος να ξεκινήσει μια αντιδικία απλώς για να επιβεβαιωθεί δικαστικά κάτι που και οι δύο γνωρίζουν.
Σύγχρονες νομικές αναλύσεις για το κυπριακό οικογενειακό δίκαιο αναφέρουν ότι η λύση του γάμου με αμοιβαία συναίνεση έχει πλέον εισαχθεί ως δυνατότητα στην Κύπρο, υπό προϋποθέσεις, και ότι στις περιπτώσεις με ανήλικα τέκνα πρέπει να έχουν ρυθμιστεί ή να βρίσκονται σε διαδικασία ρύθμισης τα θέματα γονικής μέριμνας και επικοινωνίας.
Η λογική είναι απλή. Αν δύο άνθρωποι μπορούν να χωρίσουν με αξιοπρέπεια, χωρίς αχρείαστες κατηγορίες, χωρίς μακρές ακροάσεις και χωρίς να εκθέτουν τα παιδιά σε συνεχή ένταση, τότε αυτή η επιλογή πρέπει να εξετάζεται σοβαρά.
Το παιδί δεν πρέπει να γίνεται μάρτυρας της δικαστικής διαμάχης
Η αντιδικία σε οικογενειακές υποθέσεις έχει κόστος που δεν είναι μόνο οικονομικό. Έχει και συναισθηματικό κόστος.
Τα παιδιά αντιλαμβάνονται πολύ περισσότερα από όσα νομίζουν οι γονείς. Αντιλαμβάνονται την ένταση, τις σιωπές, τα μηνύματα, την αλλαγή συμπεριφοράς, την προσπάθεια του ενός γονέα να τα φέρει απέναντι στον άλλο. Ακόμη και όταν δεν ακούνε όλες τις λεπτομέρειες, νιώθουν ότι βρίσκονται στη μέση.
Η σωστή νομική διαχείριση μετά τον χωρισμό δεν σημαίνει υποχώρηση. Σημαίνει πρόληψη. Σημαίνει ότι οι γονείς επιλέγουν να ρυθμίσουν ώριμα και καθαρά τα ζητήματα που τους αφορούν, ώστε να μην αφήσουν την καθημερινότητα του παιδιού στην τύχη, στην ένταση ή στην κακή συνεννόηση.
Τι μπορεί να περιλαμβάνει μια ολοκληρωμένη συναινετική ρύθμιση
Μια καλά προετοιμασμένη συναινετική ρύθμιση μπορεί να περιλαμβάνει διάταγμα γονικής μέριμνας, διάταγμα επικοινωνίας, διάταγμα διατροφής και, όπου υπάρχει γάμος, συναινετική διαδικασία διαζυγίου.
Η συμφωνία πρέπει να είναι συγκεκριμένη. Δεν αρκεί να αναφέρει γενικά ότι «οι γονείς θα συνεργάζονται». Πρέπει να προβλέπει πρακτικά ζητήματα, διότι εκεί συνήθως δημιουργούνται οι πραγματικές συγκρούσεις.
Πότε θα βλέπει το παιδί τον κάθε γονέα.
Ποιος θα μεταφέρει το παιδί και από πού.
Πώς θα ρυθμίζονται οι γιορτές, τα γενέθλια, τα Χριστούγεννα, το Πάσχα και οι καλοκαιρινές διακοπές.
Πώς θα λαμβάνονται αποφάσεις για σχολείο, γιατρούς, ταξίδια και δραστηριότητες.
Ποιο ποσό διατροφής θα καταβάλλεται.
Πότε θα καταβάλλεται.
Ποια έξοδα θα καλύπτονται επιπλέον, όπως ιατρικά, φροντιστήρια, σχολικά έξοδα ή δραστηριότητες.
Όσο πιο καθαρή είναι η συμφωνία, τόσο λιγότερος χώρος μένει για παρερμηνείες.
Η συναινετική λύση δεν είναι αδυναμία
Πολλοί γονείς φοβούνται ότι αν συμφωνήσουν, θα φανεί ότι υποχωρούν. Αυτό είναι λάθος. Η συναινετική λύση, όταν είναι σωστά δομημένη και νομικά προστατευμένη, δεν είναι αδυναμία. Είναι ένδειξη ωριμότητας και στρατηγικής σκέψης.
Η δικαστική αντιδικία πρέπει να παραμένει διαθέσιμη όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη, όπως άρνηση επικοινωνίας, αδιαφορία, κακή άσκηση γονικής μέριμνας, οικονομική απόκρυψη, ψυχολογική πίεση ή κίνδυνος για το παιδί. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η προσφυγή στο Δικαστήριο μπορεί να είναι αναγκαία.
Όπου όμως υπάρχει περιθώριο συμφωνίας, η συναινετική ρύθμιση είναι συνήθως η πιο ανθρώπινη, η πιο οικονομική και η πιο αποτελεσματική επιλογή.
Πώς μπορεί να βοηθήσει ένας δικηγόρος
Ο ρόλος του δικηγόρου σε τέτοιες υποθέσεις δεν είναι απλώς να καταχωρίσει αιτήσεις. Είναι να βοηθήσει τον γονέα να δει καθαρά τι είναι νομικά εφικτό, τι είναι πρακτικά εφαρμόσιμο και τι είναι πραγματικά προς το συμφέρον του παιδιού.
Ένας σωστός χειρισμός μπορεί να αποτρέψει μήνες αντιδικίας, έξοδα, συναισθηματική φθορά και επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις. Μπορεί επίσης να διασφαλίσει ότι η συμφωνία δεν θα είναι γενική και αδύναμη, αλλά συγκεκριμένη, εφαρμόσιμη και κατάλληλη για τις ανάγκες της συγκεκριμένης οικογένειας.
Για νομική καθοδήγηση σε θέματα γονικής μέριμνας, διατροφής, επικοινωνίας και συναινετικού διαζυγίου στην Κύπρο, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας εδώ
Συμπέρασμα
Μετά τον χωρισμό, οι γονείς δεν παύουν να είναι γονείς. Παύουν να είναι ζευγάρι, αλλά συνεχίζουν να έχουν κοινή ευθύνη απέναντι στο παιδί τους.
Η έκδοση εκ συμφώνου διαταγμάτων γονικής μέριμνας και διατροφής, καθώς και η επιλογή συναινετικού διαζυγίου όπου υπάρχει γάμος, μπορούν να μειώσουν δραστικά τα έξοδα, την ταλαιπωρία και τις εντάσεις. Κυρίως όμως μπορούν να προστατεύσουν το παιδί από το να μεγαλώνει μέσα σε μια παρατεταμένη σύγκρουση.
Στο οικογενειακό δίκαιο, η καλύτερη λύση δεν είναι πάντα η πιο επιθετική. Συχνά είναι αυτή που αφήνει τους γονείς με καθαρές υποχρεώσεις, το παιδί με σταθερότητα και την οικογένεια με τη δυνατότητα να συνεχίσει, έστω και με νέα μορφή, χωρίς να καταστρέφεται από τη διαμάχη.